Ráðgátan um ljóðið og lífið

Flestir hafa velt fyrir sér stöðu ljóðsins í nútímanum, enda segja sumir að ljóðið sé dautt á meðan aðrir telja það aldrei hafa verið sprækara. Anton Helgi Jónsson veltir þessu meðal annars fyrir sér í bókinni Tannbursti skíðafélagsins, ásamt því að deila á íslenskt samfélag og efnahaginn, syrgja framgöngu tímans og breytileika lífsins.

Titilljóð verksins, og jafnframt fyrsta ljóðið, setur tóninn fyrir alla bókina: „Við sátum á sögulegum fundi / og ræddum stöðu ljóðsins: Gamall / kennari, þurrkað skáld, unglingur / úr menntaskóla / og auðvitað ég“ (6). Allar þessar persónur, og fleiri til, birtast síðan í einni mynd eða annarri í bókinni þar sem líf smáborgarans er krufið og sett í samhengi hlutanna: „Ekki talar maður um þungar áhyggjur / og þær byrðar sem á manni hvíla / við fjall sem hefur haft á sér heilan ísaldarjökul um aldir“ (50). Lok bókarinnar færa okkur enga niðurstöðu en í gegnum hugvekjur, ádeilur og ljóð sem framkalla ljúfa og látlausa stemmingu hefur Antoni tekist að hreyfa við lesendanum og draga fram litleysi hversdagsins í skarpri andstöðu við velþóknun á hinu smáa og eftirminnilega. Velþóknun á því sem gefur lífinu lit.

Bókin myndar ágæta heild, en inn á milli eru ljóð sem vekja litla athygli og gleymast eins skjótt og síðunni er flett. Almennt eru ljóðin þó vel uppbyggð, oft klykkir hann út með sterkum línum í lok ljóðsins sem varpa nýrri sýn á það í heild sinni:

 

Sporin í snjónum

Einn á ferð gaumgæfi ég spor í snjónum.

Í miðjum skógi kvíslast stígurinn.
Hópur fólks gekk í norður.
Stakur göngumaður tók stefnuna vestur.

Ég hika.
[...]
Mig hryllir við staðreyndum lífsins

Meirihlutinn hefur sjaldnast rétt fyrir sér.
Þrjóskur einfari nær ekki alltaf á leiðarenda. (17)

 

Anton skýtur náttúruljóðum inn á milli og er það afskaplega vel heppnað uppbrot og jafnframt sterkustu ljóðin í bókinni. Sérstaklega er ljóðið „Samræður við fjall“ áhrifamikið og vel heppnuð hugvekja. Myndir og breytt leturgerð brjóta líka bókina upp. Nokkur ljóð eru prentuð á svart/hvítar ljósmyndir á meðan eitthvað af styttri ljóðunum eru sett í aðra leturgerð. Það er mikil hreyfing í ljóðunum, sama hvort menn eru að taka lestina frá Selfossi til Reykjavíkur eða rata í ógöngur á fjöllum. Verkið í heild sinni hreyfist þó ekki fram á við heldur reikar nokkuð stefnulaust um á milli fortíðar og nútíðar.

Efnahagsástandið fær sitt pláss og er sjö ljóða sería tileinkuð því undir heitinu „7x ávarp fjallkonunnar eða I miss Iceland“. Þar tekst Antoni að fjalla um hlutina frá nýju sjónarhorni og varast allar margtuggnar klisjur eða umvöndunartón en er þó óhræddur við að gagnrýna hugarfar almennings og aðkomu ríkistjórnarinnar.

Lokaljóð verksins „Huldubókasafnið í Hafnarfirði“ setur fullkominn lokapunkt á bókina með því að draga saman náttúruna og borgina svo úr verður samruni hjúpaður ævintýrabrag þjóðsagnanna. Þar lýsir hann líka yfir mikilvægi bókmennta í hinu hraða en meingallaða nútímasamfélagi: „Við rýnum í sama letrið en framreiðum ólíkar krásir / Sömu stafir, önnur merking, annað verk“ (79). Fundinum í upphafi bókarinnar er því greinilega lokið og niðurstaðan heldur fátækleg. Ráðgátan um ljóðið hefur verið leyst en ekki gátan um lífið: „það er óttalegt fikt þetta líf“ (56) og ef til vill ekki ætlað til þess að leysa það heldur lifa því.

;
©Ástríki ehf. Álfhólsvegur 43, 200 Kópavogur
Sími: 692 6012.